‘Cuộc chiến giành bầu trời’ của các hãng bay giá rẻ Đông Nam Á

 

Khi Việt Nam tham gia, các hãng bay giá rẻ ở khu vực Đông Nam Á lâm vào một cuộc tranh giành miếng bánh lợi lãi quyết liệt, theo trang Nikkei Asian Review ngày 28/2. Tờ báo Nhật Bản còn nêu bật hai đối thủ lớn của cuộc chiến giành bầu trời và sân bay này là giữa hai hãng bay giá rẻ Vietjet của Việt Nam và AirAsia của Malaysia.

Cuộc đấu của hai tổng giám đốc Phương Thảo – Fernandes

Nikkei Asian Review kể ông Tony Fernandes mua AirAsia với giá 1 ringgit (0,24 đô-la Mỹ) năm 2001, khi các hãng bay giá rẻ chưa thống trị bầu trời Đông Nam Á.

Từng là một nhân viên kế toán và là cựu quan chức của hãng Warner Music, ông Fernandes lãnh khoản nợ 40 triệu ringgit nhưng rất tự tin và AirAsia nhanh chóng đạt tăng trưởng ở Malaysia, vượt qua cả hãng hàng không quốc gia Malaysia Airlines.

Cuộc đấu giành thị phần giữa Vietjet với AirAsia – Ảnh : Reuters

Vì các thị trường nước ngoài hạn chế người ngoài đầu tư, AirAsia đã lập các liên doanh với Nhật Bản, Thái Lan, Indonesia, tạo ra nhiều hãng bay giá rẻ châu Á và AirAsia có mạng lưới trải dài từ Thái Lan, Philiipines, Indonesia và Ấn Độ đến Nhật Bản.

Đối thủ của ông Fernandes là người chủ Vietjet, bà Nguyễn Thị Phương Thảo, người kiếm được 1 triệu đô-la Mỹ đầu tiên nhờ buôn hàng hóa khi du học ở Moscow (Nga). Bà Thảo đã trở thành một trong những tỉ phú đầu tiên của Đông Nam Á, phần nào nhờ bà dùng tài sản để lập ra Vietjet.

Tờ Nikkei Asian Review nêu Vietjet là đối thủ đáng kể nhất cho các tham vọng ở Việt Nam của AirAsia. Hãng bay của bà Thảo có chuyến bay đầu tiên năm 2011, đạt doanh số hàng năm tăng 46 % trong 3 năm gần đây.

Vietjet có 60 máy bay và tuổi thọ trung bình của số máy bay là chưa tới 3, 5 năm. Vietjet đã đặt mua thêm 371 chiếc và dự kiến được giao từ năm 2025, theo trang web của hãng cho biết.

Vietjet tham gia thị trường chứng khoán hồi tháng 2/2017, gần đây vượt qua AirAsia về vốn thị trường (được ước tính là 3,6 tỉ đô-la Mỹ hồi tháng 9/2018), trở thành hãng bay lớn hàng thứ hai Đông Nam Á, chỉ sau Singapore Airlines.

Trong khi đó, giá trị thị trường của AirAsia đứng ở mức 2,5 tỉ đô-la Mỹ, dù hãng đứng đầu khu vực thông qua một mạng lưới liên doanh sử dụng 208 máy bay và đã đặt mua thêm 375 chiếc.

“Máy bay của ASEAN” có lấn át được VietJet ?

Cả bà Thảo và ông Fenandes đều hiểu tiềm năng lớn của Việt Nam, một nền kinh tế mới nổi với tỉ lệ tăng trưởng hàng năm từ 6 đến 7 % trong vòng 3 năm qua. Trong tổng số 95 triệu dân Việt, 40% trong độ tuổi 25-49.

Nhưng lúc đó, Việt Nam có tần suất bay giá rẻ thấp nhất Đông Nam Á, với 1,7 chiếc máy bay cho 1 triệu người, so với 2,1 máy bay ở Philippines và 2,6 chiếc ở Indonesia, theo số liệu của Vietjet cho biết.

Tờ báo Nhật nêu tiếp, rằng nhu cầu đi máy bay đang tăng nơi giới trung lưu Việt Nam. Hãng bay giá rẻ đầu tiên của Việt Nam là Vietjet từ năm 2011, cho biết đã hưởng 45% thị trường các đường bay nội địa, và hôm 27/2, Vietjet đã đặt mua 100 máy bay Boeing 737-Max với giá 12,7 tỉ đô-la Mỹ.

Hãng bay mới lập Bamboo Airways cũng sẽ mua 10 chiếc Boeing 787-9.

Tổng giám đốc Fernandes của AirAsia (trái) và Tổng giám đốc Phương Thảo của Vietjet (phải).

Tiềm năng ở Việt Nam khiến ông Fernandes quyết nhảy vào thị trường Việt Nam, mảnh ghép còn thiếu trong mạng lưới của AirAsia. Ngày 6/12/2018, ông nói: “AirAsia là một hãng hàng không ASEAN và trong khối Hiệp hội các nước Đông Nam Á này, Việt Nam là một trong số các quốc gia đông dân số mà chúng tôi chưa nhảy vào”.

Hồi tháng 2/2019, một quan chức AirAsia nhắc lại mục tiêu của hãng: vào tháng 8 tới sẽ mở một văn phòng ở Việt Nam, thông qua một liên doanh với công ty du lịch Thiên Minh kể từ nửa cuối năm 2019, với AirAsia nắm 30% cổ phần liên doanh , theo giới truyền thông Malaysia đưa tin.

Đây là lần thứ tư AirAsia muốn mở hoạt động liên doanh với Việt Nam, sau 3 lần không được chính phủ Việt Nam chấp thuận kể từ năm 2005, theo Nikkei Asian Review.

Nhưng bầu trời Việt Nam đã ùn tắc với nhiều hãng bay nước ngoài tìm đến. Ngoài Vietjet còn có hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines và hãng bay giá rẻ JetStar Pacific (thuộc Qantas) tổ chức các chuyến bay thương mại. Sắp tới còn có Bamboo Airways hoạt động.

Cả Vietjet lẫn AirAsia đều đối mặt với các thách thức. Ngày 25/12/2018, Cục Hàng không Việt Nam ngưng kế hoạch mở rộng của Vietjet, đặt hãng này dưới sự giám sát tiếp sau những sự cố được mô tả là “đe dọa nghiêm trọng” đến an toàn hàng không.

Các sự cố này gồm một máy bay Vietjet đáp lộn đường băng sau khi được lệnh trở về sân bay vì máy bay bị trục trặc kỹ thuật, hoặc các vụ báo động giả do phần mềm cài trên máy bay mới được giao hồi năm 2018.

“Cửa thắng” của AirAsia không được bảo đảm

AirAsia thì đối mặt với vấn đề giá xăng máy bay tăng và toàn mạng lưới bị quá tải. Ngoài Malaysia, các nhánh khác đều báo lỗ trong quí 3.

Nikkei Asian Review dẫn báo cáo hôm 27/2 của AirAsia , vốn vấp phải cuộc cạnh tranh ráo riết hồi năm ngoái, nên lợi nhuận năm 2018 của hãng bị giảm 44 % xuống còn 1,21 tỉ ringgit (tiền Malaysia, tương đương 297 triệu đô-la Mỹ). Lãi ròng tăng 22 % đạt 1,98 tỉ ringgit, nhưng khoản thuế liên quan việc bán máy bay góp vào sự tăng này.

Bên cạnh việc giá xăng máy bay tăng do giá dầu thô tăng, AirAsia bị chật vật ở các thị trường như Philippines, Indonesia và Ấn Độ. Mối đe dọa chung từ các thị trường này là sự hiện diện của các đối thủ như Lion Air (Indonesia), Cebu Air (Philippines) và nhiều hãng bay giá rẻ của các nước khác.

Trong bối cảnh này, AirAsia phải ngưng theo đuổi chuyện mở rộng hoạt động vươn tầm quốc tế, để chú trọng vào việc kiếm lời, sau khi mở hoạt động ở Việt Nam.

Hồi đầu năm 2019, Fernandes đã viết Twitter, rằng AirAsia sẽ không mở thêm bất kỳ hãng mới nào trong 3 năm tới. Sau Việt Nam, chúng tôi sẽ tập trung vào những gì hiện có, và ưu tiên kiếm lời ở Indonesia và Philippines”.

Năm 2018, AirAsia đã phải hủy kế hoạch lập một cơ sở ở Trung Quốc, và các kế hoạch hoạt động ở Myanmar và Campuchia xem ra cũng bị tạm ngưng.

Vẫn theo Nikkei Asian Review, với sự hiện diện mạnh mẽ của Vietjet, cùng với các hãng mới của nước ngoài, nên sự thành công của AirAsia ở Việt Nam không bảo đảm là một “kèo thắng chắc cú”.

Các nhà phân tích tin tưởng AirAsia sẽ có được thị phần ở Việt Nam nhanh hơn so với các thị phần khác. Nhà phân tích Ahmad Maghfur Usman của tổ chức nghiên cứu Nomura nói: “Chúng tôi nhận định Việt Nam có cơ hội thành công nhanh hơn, so với Philippines và Indonesia”.

Nhưng các nhà phân tích khác lại cảnh báo: sự cạnh tranh ở Việt Nam hiện rất quyết liệt, nên AirAsia có nguy cơ thất bại. Ông Brendan Sobie của tổ chức nghiên cứu hàng không CAPA (Úc) nói: “Thị trường này sẽ căng hơn vì nay Vietjet lớn hơn và còn có khởi nghiệp Bamboo sắp bay”.

Ông còn chỉ ra những rào cản khác: sẽ không thực tế nếu cho rằng thị trường bay quốc tế ở Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng 20% mỗi năm, do hiện các sân bay của Việt Nam đã bị ùn tắc.

Diên Phúc (SGTTO)

Lượt xem 75